Slyngelpoesi i toppsjiktet

: poesikritikk


DIKT

T. Harry Schjerven

Harrys lille tåre

Gyldendal


T. Harry Schjerven skriv i Harrys lille tåre dikt som formeleg syng i trykksverta. Trass i at det er ei bok om tapserfaring, er det eit veldig driv i dikta, versa spinn seg nedover sidene, i slyngande, snurrande liner. Dikta oppfører seg lik ein rullande snøball, for kvar versomdreiing veks dei i størrelse og styrke.

I 2015, då det kom ut fleire gode norske diktutgjevingar, er Schjervens bok – og det er faktisk ni år sidan han sist gav ut si høgt kritikarroste diktbok, Den stødige tilstundelsen av jubel i virkelig trist musikk (2006) – i det absolutte toppsjiktet. Sidan den gong har forfattaren lagd til Harry i namnet sitt, og når namnet Harry opptrer i boktittelen og i dikta, indikerer det kanskje at eg-et og forfattaren fell saman, noko som gjer det mogleg å sjå diktboka i forlenginga av den sjølvbiografiske vendinga i samtidslitteraturen. Men like mykje kan dette grepet vise at litteraturen er dikta, at det er som dikting omverda både blir fordreid, klårare og meir verkeleg, og, til sist, at forfattaren og eg-et ikkje kan fangast, gripast og frysast i éit enkelt namn og éin enkel karakteristikk. Førre gongen heitte poeten Torgeir. Denne gongen er han Harry.

I diktverket står døden til Harrys mor sentralt, og sjølvsagt sorga, eller kanskje heller ei akutt fortviling, og, ikkje minst, at dikt-eget gjennom moras død har lært seg å vere takksam for å vere i livet, i det som i eit dikt blir beteikna «sansenes luxus». Den ytre ramma for diktverket er at eg-et oppsøkjer heimstaden, fjordlandskapet, der mora kom frå, eg-et kjem dit roande.

Jeg ror igjennom sommernattens vide lys, 
høye øyer demper havets dønning
gynger lett på fjordens blanke
munning, jeg ror meg lykkelig inn i alt jeg vet
fra en gammel ufødthet jeg trodde
hadde reist ifra meg
og ikke mere lot seg ane,

(Frå diktet «Gammel er min ufødthet / og lite mett av dage her», Harrys lille tåre, Gyldendal 2015)

Dikta ber eit tydeleg medvit om at døden og sorga ikkje nett er nye fenomen, at ein som menneskje inngår og avløyser ei rekkje, av slektsledd og avdøde, ei rekkje som strekkjer seg uendeleg attover i tida. Og når ein står i enden av all den kollektive klokskapen og kunnskapen, forfina og akkumulert gjennom slektsledda, blir eg-et formeleg ein ufødd, ein uvitande, ein slyngel. I dikta der Harry ror i moras gamle heimefarvatn, eit kystlandskap, for å kome nærmare henne, er det ein slik tanke som ligg attom når eg-et beklagar seg over sin manglande «oppdragelse». I eit av desse ro-dikta blir merksemda vend mot sjølve farkosten, båten, og båten får og gjev eg-et, i motsetnad til den døde mora, eit slags liv: «i denne båten / funnet opp fra hånd til hånd / igjennom fire tusen år, / de gjennomstrømmer meg / direkte gjennom verdens beste årer / med så mye liv jeg ikke visste / skulle finne meg / i tidene jeg svevde / over alle grunner». Her er det ikkje åndas, men hendenes handlag som blir prisa.

Sorga i desse dikta slår altså lett over i glede og jubel. Og her ligg noko av det overraskande ved boka, den forunderlege kombinasjonen av lettheit og tyngd, av det å vere til stades, samstundes som ein flyktar vekk. Dette er også kopla til ei veksling mellom ei lett arkaisk syntaks og språkføring og utsegner som kjennest flunkande nye. Fleire av bileta som opptrer er slepne gjennom tradisjonen, men på desse sidene blir dei transformert og slynga fram i nye tankevekkande former og kombinasjonar. Om ikkje Schjerven finn opp hjulet, denne innrettinga som mimar sorgas besettande rørslemønster, på nytt, finn han då nye gode ord å søkje tilhald i: «O Hakkapeliitta! Endelig et godt ord! Hakkapeliitta, en rytme i mitt hjul slynger fettet ut av niplene i Ylajalis nav: Hakkapeliitta!» Hakkapelitta er så vidt eg veit namnet på eit bildekk, frå ein finsk bildekkprodusent.

Hjulet og navet er slutta einskapar, om ein er inni og følgjer sirkelforma, kjem ein seg kanskje vidare, men ikkje ut, om ikkje då sentrifugalkrafta pressar ein til å slippe taket. Gennom det «nye» ordet skjer ei frigjering frå sorgas runddans, sjølv om det framleis kvilar mystikk over hamsunske Ylajali-inspirerte ordet Hakkapelitta.

Tittelen på diktet der bildekket opptrer er ikkje nett av det kaliber ein ein forventar frå ein sorgtynga son heller: «Harry gulper på sin mors grav og husker ikke at han kjører hjem til katta». Det leiar ein over i eit anna sidetema i dikta, detta at sorga i seg sjølv ikkje er unik, den gjentek reaksjonar, språk og rørslemønster og står i ein lang sorgtradisjon, av alle sorger.

Ulike transportmiddel inngår som sentrale elemnt i desse dikta, og eit dikts bilete transporterer ein kjapt frå det eine til det andre. Bilen er sentral biletleverandør i fleire av dikta, nett som båten er det i andre dikt. Ro-motivet og båt-motivet er eldgamle litterære motiv. Bilen står som uomgjengeleg markør for ei samtid som omgjev poeten, eg-et og lesaren. Bilen fungerer på ulikt vis, den fraktar noko vekk, eller ein kan sjølv bli frakta vekk. Men fråveret, tapet og mangelen blir altså, uansett korleis ein snur og vendar på det, slik versa i dikta heile tida gjer, att. Om lag slik fungerer også sorga og sørgjediktet ovanfor sorga og tapet. Det finst også to verkelg fine prosastykke mot slutten av samlinga, knytt til diktet «Sorgnotatet», som mediterer og reflekterer over sorga sine ulike representasjonsformer, og kva det mon kan tyde at sorga også har ei lang historie, og at ho ikkje ser ut til å ta slutt.

Sindre Ekrheim